Akaryakıt istasyonu yapmak için şartlar nelerdir? İmar, mesafe ve ruhsat rehberi
Arsanın büyüklüğünden kavşak ve istasyon mesafelerine, yapı yaklaşma sınırlarından güvenlik mesafelerine kadar; akaryakıt istasyonu planlamasında en çok sorulan soruları mevzuat maddeleri ve şemalarla yanıtladık.
Akaryakıt istasyonu, planlama açısından en çok kurala tabi kullanımlardan biridir. Aynı arsa üzerinde imar mevzuatı, karayolu mevzuatı, yangın güvenliği, enerji piyasası ve elektrik tesisleri mevzuatı birlikte uygulanır. Bu kuralların biri bile karşılanmadığında, plan değişikliği onaylansa dahi istasyon ruhsat alamayabilir.
Bu yazıda, Akhisar'da akaryakıt ve servis istasyonu alanı amaçlı imar planı değişikliği ile ruhsat süreçlerini yürüttüğümüz projelerden edindiğimiz deneyimle, yatırım öncesinde bilinmesi gereken şartları bir arada topladık.
1. Arsanın imar planındaki karşılığı
Akaryakıt istasyonu yapılabilmesi için taşınmazın yürürlükteki imar planında “Akaryakıt ve Servis İstasyonu Alanı” olarak ayrılmış olması gerekir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 35. maddesine göre bu alanlarda, istasyonlar arası mesafe ve diğer kriterlere uyulması şartıyla akaryakıt ve servis istasyonları, CNG ve LPG otogaz istasyonları ile hidrojen üretim ve dolum istasyonları yapılabilir.
Aynı madde, yapı yüksekliği 2 katı geçmemek şartıyla istasyon bünyesinde kullanıcıların asgari ihtiyaçlarını karşılayacak oto market, çay ocağı, tuvalet, mescit, büfe, oto elektrik, lastikçi ve yıkama-yağlama birimlerine izin verir. İlgili elektrik kurumunun olumlu görüşüyle elektrikli araç şarj yeri de yapılabilir.
2. Arsa büyüklüğü ve cephe genişliği
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 6. maddesine göre, imar planında farklı bir hüküm yoksa akaryakıt istasyonu parsellerinin genişliği ve derinliği 40 metreden az olamaz. Devlet ve il yolları kenarındaki istasyonlar için Karayolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik de en az 40 metre cephe genişliği ister. Cephe genişliği hesaplanırken, parselin karayolu sınır çizgisiyle kesintisiz çakışan ortak uzunluğu esas alınır.
Bu ölçüler asgari değerlerdir. Uygulamada; giriş-çıkış bağlantıları, pompa adaları, kanopi, tank sahası, ana bina, otopark ve güvenlik mesafeleri birlikte düşünüldüğünde, 40×40 metrelik bir parsel çoğu zaman yeterli olmaz. Bu nedenle arsa seçiminde yalnızca metrekareye değil, parselin biçimine ve yol cephesine de bakmak gerekir.
3. Karayoluna bağlantı: Geçiş yolu izin belgesi
Karayolu kenarındaki akaryakıt istasyonları için, karayoluna bağlantıyı sağlayan geçiş yolu yönünden Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması zorunludur. Bu belge yalnızca yol ve trafik güvenliğine ilişkindir; ancak belge alınmadan, imar mevzuatına göre ruhsat alınmış olsa dahi inşaata başlanamaz.
- Belediye ve mücavir alan sınırları içinde Geçiş Yolu İzin Belgesi ilgili belediyeden alınır. Yol Karayolları Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğundaysa belediye, izni vermeden önce onaylı vaziyet planıyla birlikte ilgili Bölge Müdürlüğü'nden uygun görüş almak zorundadır.
- Belediye sınırları dışında izin, o karayolunun yapım ve bakımından sorumlu kuruluştan alınır.
4. Kavşak mesafesi
Kavşak mesafesi; tesise ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisiyle kesiştiği nokta ile kavşak başlangıcı arasındaki uzaklıktır. Kavşak başlangıcı, kavşağa yaklaşırken yolun geometrisinin değişmeye başladığı kesittir ve yolun bakımından sorumlu kuruluşça tespit edilir.
| Yol türü | Asgari kavşak mesafesi |
|---|---|
| Karayolları Genel Müdürlüğü bakım ağındaki bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yolları | 100 m |
| Diğer devlet ve il yolları | 75 m |
| Bu karayollarının diğer yollarla oluşturduğu kavşaklara, diğer yollardan yaklaşımda | 50 m |
Kaynak: Karayolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik, md. 37
5. İki istasyon arasındaki mesafe
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği ve LPG Piyasası Lisans Yönetmeliği'ne göre iki istasyon arasındaki mesafe, aynı yönde olmak üzere şehirlerarası yollarda 10 kilometreden, şehir içi yollarda 1 kilometreden az olamaz.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 15.12.2016 tarihli kararı bu kuralın uygulanmasını netleştirir:
- Mesafede, istasyonun bulunduğu yolun adı veya kodu değil, yön esas alınır.
- Akaryakıt istasyonları kendi aralarında, LPG istasyonları da kendi aralarında değerlendirilir.
Bu nedenle bir arsanın uygun olup olmadığını anlamak için, aynı yöndeki mevcut ve lisanslı istasyonların konumlarının da incelenmesi gerekir. Kâğıt üzerinde uygun görünen pek çok arsa, bu kontrolde elenir.
6. Yangın güvenliği mesafeleri
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, akaryakıt istasyonlarını yüksek tehlikeli yerler arasında sayar. Akaryakıt servis istasyonlarında akaryakıt yalnızca yeraltı tanklarında depolanabilir; tanklar betonarme havuz içine yerleştirilir ve tank başına 45.000 litreyi geçmemek şartıyla bir istasyonda en fazla 250.000 litre akaryakıt depolanabilir. İstasyon elemanlarının çevreye olan asgari uzaklıkları yönetmeliğin Ek-13 tablosunda verilir:
| Uzaklık (m) | Yeraltı tankı | Pompa adası | Havalandırma borusu | Doldurma ağzı |
|---|---|---|---|---|
| Komşu arsa sınırı | 7,5 | 7,5 | 5 | 5 |
| Karayolu (şehir içi) | 5 | 6 | 3 | 5 |
| Karayolu (şehirlerarası) | 15 | 6 | 6 | 6 |
| İdari bina | 2 | 6 | 5 | 5 |
| Topluma açık yerler | 25 | 25 | 25 | 25 |
| Hastane ve okul arsa sınırı | 50 | 50 | 50 | 50 |
Kaynak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Ek-13 (Akaryakıt servis istasyonlarında asgari emniyet mesafeleri). Topluma açık yerler; 50 veya daha fazla kişinin bir araya gelebildiği binaları kapsar.
Yönetmelik ayrıca, topluma açık yerler ile hastane ve okul arsa sınırına olan mesafelerin mevcut istasyonlar için %60, yalnızca motorin tankı bulunan yeni istasyonlar için %50 azaltılabileceğini öngörür. Pompa çevresinde daha alt kotlara giden kanal ve açıklık bulunmaması, tüm istasyonun merkezi bir topraklama sistemine bağlanması gibi teknik şartlar da ruhsat aşamasında aranır.
LPG ikmal istasyonları
LPG tankları da yeraltında tesis edilir. Dispenser ile trafik yolu arasında en az 50 cm yüksekliğinde sabit korugan yapılması, gaz algılama ve alarm sistemi kurulması ve en az 20 m³ kapasiteli yangın suyu deposu tesis edilmesi gibi ek güvenlik şartları bulunur.
7. Plan onaylandıktan sonra: Ruhsat
İmar planı değişikliği onaylandıktan ve askı süreci tamamlandıktan sonra istasyonun faaliyete geçebilmesi için genellikle şu adımlar izlenir:
- Geçiş yolu izin belgesi ve Karayolları uygun görüşü
- Yapı ruhsatı ve inşaat sonrası yapı kullanma izin belgesi
- İtfaiye uygunluk raporu
- Gayrisıhhi müessese kapsamında işyeri açma ve çalışma ruhsatı
- Dağıtıcı şirketle yapılan sözleşme kapsamında, bayi tarafından EPDK'dan alınan bayilik lisansı
Bu adımların her biri bir önceki belgeye dayanır. Planlama aşamasında ruhsat şartlarının dikkate alınmaması, onaylı bir planın uygulamada işe yaramaması sonucunu doğurabilir.
8. Yatırım öncesi kontrol listesi
- Parsel, yürürlükteki planda akaryakıt ve servis istasyonu alanı mı? Değilse plan değişikliği mümkün mü?
- Çevre düzeni planı ve üst ölçek plan kararları bu kullanıma izin veriyor mu?
- Parselin cephesi ve derinliği en az 40 metre mi? Biçimi yerleşime uygun mu?
- Kavşak başlangıcına mesafe, yolun türüne göre yeterli mi?
- Aynı yöndeki en yakın istasyona mesafe 1 km (şehir içi) / 10 km (şehirlerarası) şartını sağlıyor mu?
- Yakında okul, hastane veya topluma açık bir yapı var mı?
- Arsa tarım arazisi veya zeytinlik ise tarım dışı kullanım izni alınabilir mi?
Miray Durmuş
Şehir plancısı, Aykent Planlama kurucusu. İTÜ Şehir ve Bölge Planlaması mezunu.
